Regulacje prawne dotyczące hałasu emitowanego w środowisku

Walka z hałasem to trudne i pracochłonne zadanie, ale na szczęście nie jesteśmy w niej ani bezbronni, ani osamotnieni. Zarówno Unia Europejska, jak i Polska, wraz poszczególnymi jednostkami samorządowymi, na bieżąco wprowadzają rozwiązania mające na celu redukcję wpływu szkodliwych dźwięków. Są to dyrektywy unijne, państwowe akty prawne oraz lokalne rozwiązania, mające na celu szeroko planowaną minimalizację zanieczyszczenia dźwiękowego naszego środowiska. Problem hałasu nie jest w Polsce nowy, jednak dynamika jego wzrostu w ostatnich latach wymaga zarówno korekty wcześniejszych aktów prawnych, regulujących i kontrolujących szkodliwe dźwięki, jak i stworzenia zupełnie nowego prawa, które pozwoli nam na skuteczną walkę z tym jakże istotnym problemem ludzkości u progu XXI wieku.

Europejskie regulacje prawne dotyczące hałasu

Hałas, którego źródłem jest transport, przemysł i działalność rekreacyjna, stanowi w krajach UE coraz poważniejszy problem. Władze Unii Europejskiej są go świadome i od pewnego czasu podejmują wytężone działania oraz wysiłki mające na celu zapobieżenie mu lub przynajmniej zmniejszenie go do akceptowalnych rozmiarów. W formie regulacji prawnych przepisy dotyczące hałasu tworzone są w ramach Prawa Unii Europejskiej. Obecnie jest to ponad 300 przepisów, wśród których najważniejsza jest Dyrektywa 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 25 czerwca 2002 roku. Dyrektywa ta odnosi się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku. Do dnia dzisiejszego pozostaje ona zasadniczym aktem prawnym nakreślającym metody walki z hałasem.

Motywem przewodnim działań wdrożonej 25 czerwca 2002 roku przez Parlament i Radę Unii Dyrektywy unijnej 2002/49/WE było wprowadzenie pojęcia map akustycznych oraz zobowiązanie państw członkowskich do wykonania ich na swoim terytorium. Mapy te są jednym z najistotniejszych wskaźników określających stopień zagrożenia hałasem. Dyrektywa wprowadziła także obowiązek sporządzania strategicznych map hałasu, obowiązkowo uwzględniających jego rodzaje – między innymi ten pochodzący od najbardziej dotkliwego ruchu kołowego. Zalecenia i wnioski pochodzące z map akustycznych obejmujące obszary z nadmiernym hałasem, do dziś wykorzystywane są do tworzenia programów ochrony środowiska przed hałasem i ukierunkowywane na podejmowanie działań naprawczych.

Prawo UE wymaga dostosowania praw ochrony środowiska poszczególnych państw członkowskich do wspomnianej Dyrektywy unijnej. Zobowiązuje ponadto organy publiczne do informowania społeczeństwa o skutkach zagrożenia hałasem oraz do zasięgania opinii społecznej w sprawie działań, jakie mają zostać podjęte w ramach walki z nim. Dzięki temu, jako obywatele, możemy sprawdzić, czy działania te są skuteczne oraz, w razie potrzeby,  zwrócić się w tej sprawie do wybranych przez siebie przedstawicieli poszczególnych szczebli władzy.

Regulacje prawne dotyczące problemu hałasu w Polsce

W Polsce zasadniczym aktem prawnym, gwarantującym ochronę przed hałasem jest ustawa Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 roku (Poś). Jest to ustawa określająca zasady ochrony środowiska, warunki korzystania ze środowiska oraz obowiązki administracji publicznej związane z jego ochroną. Kwestie hałasu i jego natężenia regulują konkretnie artykuły od 112 do 120a w Dziale V. Ich rola polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska poprzez utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub na poziomie dopuszczalnym oraz zmniejszeniu poziomu hałasu do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany. Zgodnie z ustawą, jednostką odpowiedzialną za informowanie o hałasie i jego kontrolę jest Państwowy Monitoring Środowiska (PMŚ). Państwowy Monitoring Środowiska dokonuje oceny stanu akustycznego środowiska oraz zmian jakie w nim zachodzą. Informacje wytworzone w ramach PMŚ wykorzystywane są przez jednostki administracji rządowej i samorządowej dla potrzeb operacyjnego zarządzania środowiskiem za pomocą instrumentów prawnych, takich jak: postępowanie w sprawie ocen oddziaływania na środowisko, pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, programy i plany ochrony środowiska jako całości i jego poszczególnych elementów oraz plany zagospodarowania przestrzennego. Ustawa Prawo ochrony środowiska posługuje się pojęciem wskaźników hałasu, które mają zastosowanie do prowadzenia długookresowej polityki ochrony środowiska przed hałasem. Wskaźniki te, to parametry hałasu wyrażone w decybelach (dB). W procesie dostosowywania do norm unijnych oraz wychodzenia na przeciw nowym problemom, Prawo ochrony środowiska wielokrotnie nowelizowano. Ostatnia nowelizacja weszła w życie z dniem 30 kwietnia 2018 roku. Może to świadczyć o dynamice zmian i rosnącej liczby wyzwań związanych z problemem hałasu w środowisku.

Prawo ochrony środowiska określa także sposoby ochrony przed hałasem na szczeblach lokalnych, czyli zasady wprowadzania i korzystania z map akustycznych. Jest to efekt przystosowania prawa polskiego do dyrektywy unijnej 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 25 czerwca 2002 roku. Nakazuje ona odpowiednim jednostkom samorządowym sporządzanie co 5 lat map akustycznych, służących do informowania społeczeństwa o zagrożeniach hałasem, opracowywania danych dla państwowego monitoringu środowiska oraz tworzenia i aktualizacji programów ochrony środowiska przed hałasem. Mapa akustyczna to zbiór strategicznych punktów zagrożonych hałasem typu miejskiego, czyli głównie przemysłowym i komunikacyjnym (drogowym, kolejowym, tramwajowym, lotniczym). Celem mapy strategicznej jest ocena skali wspomnianego zagrożenia. Zawartość map akustycznych określa art. 179 i art. 118a Prawa Ochrony Środowiska (POŚ) oraz wspomniana wyżej unijna Dyrektywa. Jeżeli dopuszczalny poziom hałasu jest na danym terenie przekroczony, tworzy się programy ochrony, które uchwala rada powiatu lub sejmik województwa. Ich celem jest dostosowanie hałasu do poziomu dopuszczalnego.

Ustawę Prawo ochrony środowiska precyzuje szereg aktów wykonawczych (rozporządzeń). Ważniejsze z nich to:

  • Rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wartości wskaźnika hałasu L (DWN);
  • Rozporządzenie w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasów;
  • Rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska;
  • Rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących rejestru zawierającego informacje o stanie akustycznym środowiska;
  • Rozporządzenie w sprawie zasadniczych wymagań dla urządzeń używanych na zewnątrz pomieszczeń w zakresie hałasu do środowiska;
  • Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne;
  • Rozporządzenie w sprawie wysokości jednostkowych stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu.

Rozporządzenia te przede wszystkim definiują na nowo samo pojęcie hałasu, grup szczególnie na niego narażonych oraz klasyfikują zagrożenia indywidualne z nim związane. Kluczowe jest tutaj rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie sposobu ustalania wartości wskaźnika hałasu L (DWN). Wprowadza ono nowy sposób wyznaczania tej podstawowej, uśrednionej wartości określającej poziom natężenia dźwięku w danym miejscu. Znając ją możemy skorzystać z zapisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 1 października 2012 r., w którym Minister na nowo określił dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku. W akcie tym ustalone zostały przede wszystkim dopuszczalne poziomy hałasu dla różnych terenów (np. dla zabudowy mieszkaniowej, szpitali), poziomy hałasu z uwzględnieniem rodzaju obiektu lub działalności będącej źródłem hałasu oraz okresy, do których poziomy hałasu się odnoszą. Ponadto w rozporządzeniu wyraźnie zaznaczono, że poziomy dopuszczalnego hałasu muszą być uwzględnione w planach zagospodarowania przestrzennego. Od tej pory, gdy w otoczeniu terenów produkcyjnych znajduje się zabudowa mieszkalna, szpitale, domy opieki społecznej i obiekty przeznaczone dla dzieci, Ustawa Prawo ochrony środowiska nakazuje stosowanie rozwiązań technicznych, zapewniających odpowiednie warunki akustyczne w budynkach. Czyni to zgodnie z art. 144, który mówi, że każda eksploatacja instalacji powodująca emisję hałasu, nie powinna powodować przekroczenia standardów jakości środowiska poza terenem, do którego prowadzący instalację ma tytuł prawny

Odpowiednie rozporządzenie podaje także wysokość kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu w zależności od pory dnia i nocy. Jeśli pomiary emisji hałasu do środowiska wykonane przez organ ochrony środowiska, wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska albo osobę zobowiązaną do pomiarów wykażą, że działalność instalacji powoduje poza nim przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu, organ ochrony środowiska wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Dokonuje tego na mocy artykułu 362 Ustawy Poś. Zgodnie z tym artykułem, odpowiedni organ ochrony środowiska może nałożyć na emitującego hałas do środowiska obowiązek ograniczenia oddziaływania na środowisko i  wyznaczyć termin dostosowania działalności do narzuconych wartości progowych hałasu. Jeśli żadne z nakazanych czynności nie zostaną przez emitującego hałas wykonane, Wojewódzki Instytut Ochrony Środowiska może nałożyć karę za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Środowiska z 31 października 2017 r. w sprawie wysokości stawek kar za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu.

Program ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Katowice

Miasto Katowice, oprócz wdrażania przepisów prawa unijnego i krajowego, podejmuje również lokalne działania mające na celu umożliwienie ograniczenia emisji hałasu do środowiska dla polepszenia jakości życia mieszkańców. W Urzędzie Miasta powstał „Program ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Katowice na lata 2017-2022”. Jego głównym założeniem jest znalezienie rozwiązań lub podjęcie działań, które jednocześnie realizując ogólnopolskie rozwiązania systemowe, będą je uzupełniać o praktyki mające na celu eliminację problemów z hałasem typowym dla Katowic. „Program ochrony… na lata 2017-2022” to dokument stanowiący aktualizację programu wdrożonego wcześniej, a dokładniej w 2010 roku. Uchwalony przez Radę Miasta stał się obowiązującym aktem prawa miejscowego.

Stworzenie programu zostało poprzedzone gruntowną analizą wyników map akustycznych, określeniem tendencji rozwoju miasta, zapoznaniem się z opiniami i skargami mieszkańców Katowic oraz przygotowaniem na to odpowiedniego budżetu. Mapa akustyczna z 2015 roku oraz jej aktualizacja z roku 2018, posłużyły programowi do zlokalizowania źródeł hałasu oraz określenia jego poziomu w danym miejscu.

Sam program powstał głównie po to, aby maksymalnie zredukować poziom hałasu w Katowicach. Składa się on z trzech podstawowych elementów: analizy aktualnego stanu środowiska akustycznego z wykorzystaniem Mapy akustycznej z 2015 roku, oceny realizacji poprzedniego programu oraz  wskazania obszarów i zakresów działań wymierzonych przeciwko hałasowi oraz jego źródłom. Program ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Katowice stworzono z myślą o obszarach, na których poziom hałasu przekracza wartość dopuszczalną. Priorytetem władz jest w pierwszej kolejności osiągnięcie w mieście poziomu hałasu dopuszczalnego przez normy, a następnie dążenie do dalszej jego minimalizacji.
Innymi słowy, w Katowicach zrobi się zauważalnie ciszej. Dlatego w pierwszej kolejności programem objęto miejsca, w których wskaźniki przekroczenia były najwyższe i wymagały one najszybszej interwencji. Całość koordynuje i monitoruje Wydział Kształtowania Środowiska Urzędu Miasta Katowice.

Przyszłość rozwiązań prawnych dotyczących ochrony przed hałasem

Najnowsze informacje płynące do Polski z Brukseli, pozwalają się spodziewać w najbliższym czasie znaczących zmian w dotychczasowej strategii walki z dźwiękowym zanieczyszczeniem środowiska na szczeblu samorządowym i lokalnym. Komisja Europejska stwierdziła, że Polska do tej pory źle implementowała dyrektywy unijne dotyczące hałasu oraz wezwała do usunięcia uchybień. Ministerstwo Środowiska będzie musiało zatem zmienić obecnie obowiązujące przepisy. Nowe mają wejść w życie już od 2019 roku. Główne zmiany polegają na odmiennym podejściu do tworzenia programów ochrony środowiska przed hałasem. Proponuje się między innymi, by programy te sporządzać także dla obszarów cichych i dla terenów, na których nie doszło do przekroczeń dozwolonych poziomów. Dziś przygotowuje się je tylko dla tych, na których hałas jest powyżej dopuszczalnych poziomów. Według Komisji to błąd. Unijne przepisy nakazują sporządzić programy także w dwóch pierwszych przypadkach. Ponadto programami ochrony środowiska przed hałasem zajmą się teraz marszałkowie województw. Dzięki temu będzie ich 16 i będą miały charakter bardziej jednolity.

Problemy pojawiły się także podczas procesu wykonywania map akustycznych. Obecnie obowiązek ich tworzenia ciąży na zbyt wielu podmiotach a ich jakość jest różna. Są one też sporządzane na różne sposoby. Podobny problem występuje w samych programach ochrony środowiska przed hałasem. Po nowelizacji prezydenci dużych aglomeracji nie będą już sporządzać map akustycznych. Zrobią to starostowie miast na prawach powiatu i marszałkowie województw. Problematyczny okazał się również proces przekazywania informacji z map odpowiednim instytucjom Unii Europejskiej. Jednostek samorządowych, które mają to robić, jest zbyt wiele. Często przekazują one informacje z opóźnieniem lub nie robią tego w ogóle. Po nowelizacji informacje instytucjom unijnym ma przekazywać główny inspektor ochrony środowiska (GIOŚ). Będzie on też raz na pięć lat sporządzał strategiczne mapy hałasu dla wszystkich aglomeracji o liczbie mieszkańców większej niż 100 tys., przez które przebiegają główne drogi, linie kolejowe czy lotniska. Prezydentów aglomeracji (powyżej 100 tys. mieszkańców) zobowiąże się natomiast do przekazania GIOŚ informacji niezbędnych do sporządzenia tego rodzaju map. Sami już nie będą ich sporządzać.

Za nieterminowe wykonywanie obowiązków takich jak sporządzanie programów ochrony środowiska przed hałasem i przekazywanie informacji, zostały przewidziane kary administracyjne, i to niemałe. Mają wynieść od 10 tys. do 500 tys. zł. Uprawnienia zyska ponadto nadzór budowlany, który będzie miał prawo nakładać na podmioty prowadzące działalność produkcyjną lub magazynową obowiązek ograniczania hałasu. W tym celu będzie mógł wyznaczyć termin do podjęcia tego rodzaju działań. Dzięki tym zmianom Ministerstwo Środowiska zamierza sprostać wymaganiom unijnych przepisów.


ŹRÓDŁA:


Zmień wielkość czcionki
Kontrast