Kto odpowiada za hałas w Katowicach?

Dlaczego od wielu lat poziom hałasu w Katowicach, a także innych, polskich i europejskich miastach, nieustannie wzrasta? Jaka jest tego przyczyna i kto jest za to odpowiedzialny? Odpowiedź jest krótka i może zaskakiwać – my wszyscy. O ile w skali globalnej odpowiedzialne za hałas są postępujące procesy globalizacyjne, rozwój cywilizacji, populacji, szybki postęp technologiczny oraz komunikacyjny, o tyle w skali lokalnej do wzrostu jego poziomu przyczyniamy się właśnie my sami. Nie bez znaczenia jest wpływ konsumpcyjnego stylu współczesnego życia i zmiana naszych nawyków. Jako przykład podać można choćby regularny wzrost liczby kupowanych samochodów, otwieranie kolejnych obiektów handlowo – usługowych czy migrację ludności ze wsi oraz z peryferiów do centrum miast. Rosnący popyt na coraz to nowsze produkty i usługi intensyfikuje transport oraz rodzi potrzebę budowy nowej infrastruktury. Procesy te mają wymierny wpływ na zanieczyszczenie dźwiękami naszego środowiska. Na poziomie prawnym z zanieczyszczeniem takim zmagać się muszą włodarze danego miasta. Władze każdej jednostki samorządowej powinny kontrolować jego poziom i dokonywać jego pomiarów. Które miejsca na mapie Katowic emitują najwięcej hałasu i gdzie jest on najbardziej uciążliwy?

Uwarunkowania naturalne i środowiskowe Katowic a potencjalne źródła i przyczyny hałasu

Katowice są miastem usytuowanym na przecięciu się wielu szlaków komunikacyjnych. Jako miasto Konurbacji Górnośląskiej są jednocześnie głównym punktem przebiegu dróg o dużym natężeniu ruchu, co automatycznie podnosi poziom hałasu. Drugim potencjalnym źródłem hałasu w Katowicach mogą być wciąż liczne zakłady przemysłowe takie jak kopalnie, a także obiekty handlowe, takie jak galerie, centra handlowe czy hipermarkety. Ich liczba także regularnie wzrasta. Mimo, że Katowice są ważnym na mapie krajowej oraz regionalnej węzłem kolejowym i przebiegają przez nie zarówno ogólnopolskie, jak i międzynarodowe szlaki kolejowe, to sama kolej wydaje się stanowić niewielkie źródło zagrożenia hałasem w mieście. Podobnie, jeśli chodzi o lokalny transport tramwajowy czy lotniczy. Hałas wytwarzany przez użytkowanie linii tramwajowych czy lotnisko Muchowiec, można określić jako nieduży i niepowodujący przekroczeń normy.

Źródła hałasu w mieście

Realizując dyrektywę unijną 2002/49/WE oraz wytyczne ministerialne, w latach 2008 i 2015 wykonano dla miasta Katowice dwie mapy akustyczne, które miały zlokalizować potencjalne źródła hałasu, określić jego natężenie oraz stać się podstawą do planowania działań naprawczych. Badań dokonano pod kątem typowych dla miast źródeł hałasu – drogowego, kolejowego, tramwajowego, przemysłowego i lotniczego. Łącznie sprawdzono 22 katowickie dzielnice, czyli 164,7 km2 zamieszkiwanych przez 292,9 tys. osób. Wyniki pierwszej mapy akustycznej wskazały na hałas drogowy  jako na najbardziej uciążliwe źródło szkodliwych dźwięków, inne rodzaje hałasu określając jako posiadające marginalny wpływ na środowisko. Kierując się tymi wynikami, w kolejnych latach ochroną akustyczną objęto ok. 20% powierzchni miasta, głównie jego zachodnią i północną część. Wśród nich tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, wielorodzinnej, mieszkaniowo-usługowej, zagrodowej, a także tereny związane ze stałym pobytem dzieci i młodzieży. Ponadto ochroną objęto także tereny domów opieki społecznej, szpitali oraz tereny rekreacyjno – wypoczynkowe. Rozpoczęto także szeroki zakres modernizacji torowisk tramwajowych i kolejowych. Efektem tych działań były dane statystyczne zawarte w „Mapie akustycznej Katowic 2015”. Potwierdziły one co prawda dominującą rolę hałasu drogowego w mieście, jednak, jak się okazało, przekroczenia natężenia dźwięków hałasu określane w dokumencie jako „bardzo złe” (czyli powyżej 20 dB), nie wystąpiły na żadnym z obszarów włączonych do ochrony akustycznej. Jednocześnie zestawiając ze sobą wyniki obu map akustycznych, można było zauważyć wyraźne obniżenie poziomu hałasu szynowego (tramwajowego i kolejowego) – zarówno dla wskaźnika dobowego LDWN, jak i nocnego LN. Podobne wyniki uzyskano także dla hałasu drogowego w dzień, choć jego wskaźnik nocny LN niestety uległ zwiększeniu.

Choć wyniki powyższe mogły napawać umiarkowanym optymizmem, droga do rozwiązania problemu hałasu w Katowicach była jeszcze daleka. W większej części miasta jego poziom określono jednak jako „niedobry” (czyli nieprzekraczający 10 dB). Sporadycznie pojawiały się także warunki oznaczone jako „złe” (czyli przekroczenia hałasu z zakresu 10-20 dB). Jasne było zatem, że przed władzami Katowic jeszcze dużo pracy. Dlatego też, dzięki charakterystyce źródeł hałasu, które wyszczególniono między innymi za pomocą mapy akustycznej z 2015 roku, opracowano nowe strategie przeciwdziałania. Wszystkie je przedstawiono w kolejnym etapie minimalizacji dźwiękowego zanieczyszczenia środowiska – w „Programie ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Katowice na lata 2017-2022”.

Dla skutecznej realizacji założeń tego programu konieczne było jednak wykonanie kolejnej mapy akustycznej Katowic. Dokonano tego w roku 2018. Jej wyniki odniesiono do wersji z roku 2015. Nie odnoszono się już do mapy akustycznej z roku 2008 z uwagi na istotne różnice w zasięgu opracowania, inną metodykę oceny (hałas kolejowy i tramwajowy oceniany łącznie, jako hałas szynowy) oraz obowiązujące wtedy inne wartości dopuszczalne. Rezultaty były obiecujące.

W obszarze hałasu drogowego, porównanie wyników z lat 2015 i 2018 globalnie wskazało na zmniejszenie się powierzchni obszarów narażonych na hałas drogowy, zarówno dla wskaźnika LDWN, jak i LN, dla wszystkich przedziałów przekroczeń wartości dopuszczalnych.
W przypadku długookresowego średniego poziomu dźwięku, LDWN (wskaźnik dla całej doby), zmiany dla największego obszaru, tj. narażenia na ponadnormatywny hałas do 5 dB, wskazały na spadek powierzchni narażonej o ok. 2,5 %. Tendencja jest więc korzystna, choć okres obserwacji (tylko 3 lata) nie stanowi jeszcze wystarczająco reprezentatywnej próby do wyciągania miarodajnych wniosków.


Hałas drogowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(DWN)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LDWN – dane dla hałasu drogowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


Hałas drogowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(N)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LN – dane dla hałasu drogowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


Wyniki dla hałasu kolejowego wskazały niestety na zwiększenie narażenia na ten rodzaj zanieczyszczenia dźwiękiem. Tym niemniej, należy zwrócić uwagę na to, że ogólna powierzchnia obszaru miasta narażonego na hałas kolejowy jest generalnie bardzo mała, na poziomie ok. 0,1 km2. Biorąc pod uwagę tę skalę narażenia oraz niepewność modelu obliczeniowego stosowanego w mapie, wskazanej zmiany nie powinno się interpretować jako statystycznie istotnej. Można przyjąć, że narażenie na hałas kolejowy pozostaje na niezmienionym poziomie. W zakresie emisji hałasu lokalne modernizacje linii kolejowych są kompensowane przez rosnące natężenie i prędkość ruchu pociągów.


Hałas kolejowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(DWN)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LDWN – dane dla hałasu kolejowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


Hałas kolejowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(N)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LN – dane dla hałasu kolejowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


W przypadku hałasu tramwajowego zarówno w 2015 roku, jak i w roku 2018, nie zidentyfikowano znaczących przekroczeń dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku. W skali miasta hałas ten, przy obecnym stanie infrastruktury (i obowiązujących wartościach dopuszczalnych), nie stanowi zatem istotnego problemu.

Hałas tramwajowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(DWN)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LDWN – dane dla hałasu tramwajowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


Hałas tramwajowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(N)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LN – dane dla hałasu tramwajowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


Z kolei narażenie na hałas przemysłowy nie jest w skali miasta duże. Oddziaływanie to charakteryzuje się małym zasięgiem oddziaływania i w praktyce wpływa na najbliższą linię zabudowy. Porównanie pomiędzy rokiem 2015 i 2018 nie wskazuje na negatywną tendencję. Przy porównaniu wyników należy pamiętać, że aktualna mapa obejmuje o 7 zakładów więcej w porównaniu z poprzednią edycją.

Hałas przemysłowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(DWN)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LDWN – dane dla hałasu przemysłowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


Hałas przemysłowy. Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika L(N)

Porównanie powierzchni obszarów narażonych na przekroczenia wartości dopuszczalnych według wskaźnika LN – dane dla hałasu przemysłowego. Źródło: Mapa akustyczna Katowic 2018.


Hałas lotniczy w mieście Katowice pozostaje zjawiskiem marginalnym. Eksploatacja sportowego lotniska MUCHOWIEC nie zmieniła się w przeciągu analizowanej perspektywy lat 2015 i 2018, stąd też nie zaszły jakiekolwiek zmiany w jego oddziaływaniu akustycznym. Ponadnormatywny zasięg hałasu dla wskaźnika LDWN w mapie akustycznej z 2015 r., jak i aktualnym opracowaniu, nie wykracza poza granice lotniska, a tym samym nie powoduje narażenia na hałas jakichkolwiek terenów podlegających ochronie przed hałasem.

Hałas a „Program ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Katowice na lata 2017-2022”

Wykonane dla miasta w latach 2008, 2015 i 2018 mapy akustyczne wyraźnie wskazały i podtrzymały tendencję, zgodnie z którą najbardziej dokuczliwym dla mieszkańców Katowic (podobnie jak mieszkańców innych miast Polski czy Europy) okazał się hałas drogowy.


Porównanie źródeł hałasu w Katowicach ze względu na liczbę osób narażonych na przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu z poszczególnych przedziałów

Źródło: https://bip.katowice.eu/Lists/Dokumenty/Attachments/103077/Program%20ochrony%20środowiska%20przed%20hałasem%20dla%20miasta%20Katowice.pdf


Stworzenie tych map pozwoliło miastu skutecznie zlokalizować problem hałasu, zbadać jego dynamikę oraz przedsięwziąć pierwsze środki zapobiegawcze. Był to jednakże jedynie pierwszy etap działań. Wychodząc naprzeciw nowym wyzwaniom stworzono pięcioletni „Program ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Katowice na lata 2017-2022”. Jakie są jego główne cele? W streszczeniu projektu możemy przeczytać: Głównym celem Programu jest wskazanie działań mających za zadanie ograniczenie emisji hałasu do środowiska, a tym samym polepszenie komfortu życia społeczeństwa. W konsekwencji wykonanie wskazanych działań powinno prowadzić do redukcji hałasu na terenach, na których wystąpiły przekroczenia obowiązujących norm. A zatem miasto ma zamiar walczyć aż do zupełnego wyeliminowania problemu.

Stworzenie tego programu było jednym z wielu kroków, które Katowice podjęły aby przeciwdziałać hałasowi. W jego ramach miasto zrealizowało i nadal realizuje szereg większych i mniejszych projektów dążących do obniżenia poziomu hałasu. Działania te podejmowane są we współpracy z innymi podmiotami odpowiedzialnymi za źródła hałasu w Katowicach. W kwestiach miejskiego transportu szynowego są to Tramwaje Śląskie S.A., realizujące inwestycje związane z własnym taborem oraz torowiskami, zaś w przypadku dróg krajowych i autostrad – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, odpowiedzialna za inwestycje związane między innymi z ekranami dźwiękochłonnymi. W wyniku tej współpracy w najgłośniejszych miejscach Katowic regularnie pojawiają się nowe ekrany akustyczne i modernizowane są kolejne odcinki tramwajowe. Największym wyzwaniem wciąż pozostaje dynamicznie rosnący hałas drogowy. Dlatego podejmując kroki zapobiegawcze postanowiono również ograniczyć rzeczywistą prędkość pojazdów, a przede wszystkim bardziej restrykcyjnie egzekwować ją od uczestników ruchu drogowego. Poza tym zdecydowano o wymianie nawierzchni jezdni na bardziej ciche i o stawianiu kolejnych drogowych ekranów akustycznych, minimalizujących zgiełk drogowy w newralgicznych punktach miasta. Jednocześnie nie zaniedbuje się innych, mniej uciążliwych źródeł hałasu stale monitorując ich dynamikę, obniżając ich emisję oraz modernizując.

Miasto Katowice oprócz wielu praktycznych rozwiązań przeciwhałasowych, wdraża również plan przeprowadzania akcji informacyjnych,  uświadamiających mieszkańców (i nie tylko ich) o wpływie prędkości jazdy na wielkość emisji hałasu. Władze Katowic doskonale zdają sobie sprawę z tego, jak ważny dla poprawy klimatu akustycznego jest szeroki udział w „Programie…” oraz zaangażowanie społeczeństwa. Dlatego też regularnie przeprowadzane są kolejne akcje uświadamiające.

Katowice przeciw hałasowi – nie tylko „Mapa akustyczna 2018”

Wymieniony wyżej zakres działań miasta to zaledwie niewielka część inicjatywy jaką Katowice podjęły w walce z dźwiękowym zanieczyszczeniem środowiska. Redukcja hałasu w środowisku miejskim jest znacznie bardziej długotrwałym i skomplikowanym procesem, niż obniżanie go na terenach mniej zurbanizowanych. Niezwykle istotne jest, aby każdy z nas zaczął zdawać sobie sprawę z tego, jak można zminimalizować hałas w swoim bezpośrednim otoczeniu. Stąd tak dużą rolę w tej kwestii odgrywa edukacja społeczna i budowanie społecznej świadomości, dotyczącej hałasu oraz jego szkodliwych skutków. Miasta powinny robić wszystko, żeby tam, gdzie jest to możliwe, zatrzymać jego rozwój. Walka z hałasem nie jest łatwa, ale nie oznacza to, że jest zupełnie niemożliwa. Miasto Katowice jest do niej dobrze przygotowane.


Źródła:


Zmień wielkość czcionki
Kontrast